شهید احمد پورمیدانی
پورمیدانی، احمد (23 خرداد 1340- 20 اسفند 1363)، معاون مهندسی تیپ مهندسی رزمی امام صادق(ع) جهاد سازندگی استان فارس.
او در محله عباسیه شهر کربلا و در خانوادهای مذهبی متولد شد. پدرش محمد علی، مغازه خواروبار فروشی داشت و مادرش خدیجه پورمیدانی خانه دار بود. از 1344ش، به همراه پدرش در مراسم مذهبی و هیئآت عزاداری امام حسین(ع) شرکت میکرد. تحصیلاتش را از 1346ش در دبستان نظامیه آغاز و تا پایان مقطع چهارم دبستان در آن شهر تحصیل نمود. وی در همان سال نیز در مغازه پدرش مشغول به کار شد (پورمیدانی، بش؛ منزوی، ص 21-24). در 1350ش، با شدت گرفتن اختلافات و دشمنی رژیم بعث عراق نسبت به شیعیان آن کشور، حدود 60 هزار نفر در مقاطع مختلف، با عنوان معاوِدین (بازگشتگان) که اکثرا شیعیان ایرانی ساکن عراق بودند، به علت عدم تمدید اقامتشان توسط دولت آن کشور، مجبور به ترک عراق و بازگشت به کشورهای خود شدند (رهیافتگان،ص 203). به همین دلیل، احمد پورمیدانی به همراه خانواده به ایران بازگشت و در خیابان سیروس شهر کرمانشاه ساکن شد. با تغییر شرایط اقتصادی زندگی و به جهت تأمین نیازهای مالی خانواده، برای مدتی ترک تحصیل نمود و در تعمیرگاه ماشین مشغول به کار شد (معینی، بش؛ منزوی، ص 27، 33-35). وی از 1351ش، در کنار کار روزانهاش، در مدرسه اربابی شهر کرمانشاه و به صورت شبانه، تا مقطع اول راهنمایی تحصیل نمود (پورمیدانی، بش). او در آن دوران، در مسجد محل زندگی خود حضوری فعال داشت. در مراسم مذهبی شرکت میکرد و عضو گروههای سینهزنی و عزاداری امام حسین(ع) بود. همچنین به همراه دوستان هم عقیده خود، به شناسایی و مقابله با مراکز فساد موجود در شهر پرداخت. او به کمک تجربیاتی که در زمینه فنی و کاربرد مواد اشتعال زا داشت، به تهیه کوکتل مولوتف و به آتش کشیدن آن مراکز اقدام نمود (منزوی، ص 39-40). در 1357ش، به علت مشکلات اقتصادی خانواده و پس از 7 بار تعویض خانه استیجاری، برخلاف اصرار استاد کار مکانیک خود مبنی بر ادامه حضور او در کرمانشاه و گسترش کارگاه، به همراه خانوادهاش به شهر قم نقل مکان کردند و موفق به خرید خانهای در محله نکویی آن شهر شدند (معینی، بش؛ منزوی، ص 43-45). وی در آن شهر نیز، به کار در تعمیرگاه صافکاری ماشین و تداوم کمک اقتصادی به خانواده خود مشغول شد و در همان سال و با شدت گرفتن اعتراضات مردمی نسبت به رژیم پهلوی (1304-1357ش)، در مبارزات و تظاهرات مردمی شرکت میکرد (همو، ص 36، 46).
پس از شروع جنگ تحمیلی در31 شهریور 1359، پایگاههایی در سراسر کشور جهت ارائه خدمات به خوردروهای اعزامی به جبهههای جنگ ایجاد شد و احمد پورمیدانی با توجه به تجربیات فنی خود، در یکی از آن پایگاهها مشغول به کار شد (همو، ص 51). در اوایل پاییز ۱۳۵۹ش، «ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی» در استانهای مختلف کشور، با هدف جمع آوری کمک های مردمی و ارسال آن به مناطق جنگی، سازماندهی و اعزام نیروهای داوطلب به جبهه و جذب نیروهای متخصص خصوصا نیروهای فنی و مهندسی برای رفع نیازهای فنی جبهههای جنگ، تشکیل گردید (رسم جهاد، ص۱۲۶؛ کاوشی، ص 79). در آذرماه همان سال احمد پورمیدانی و دوست همرزمش، حسین آقاعبداللهی (شهادت: 31 فروردین 1365)، همراه با گروهی از تعمیرکاران به صورت داوطلبانه به جبهههای جنوب اعزام گردیده و به ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی استان فارس در آبادان پیوستند (معلمی، ص 15-19). وظیفه اولیه او در آن ستاد، صافکاری و تعمیر ماشینهای سبک و سنگین بود (منزوی، ص 59-60). پس از آن در زمستان 1359ش و در کنار فعالیتهای صافکاری دستگاههای آسیب دیده، در مقر آموزشی جهاد سازندگی استان فارس، کار با دستگاه لودر را آموخت (عاشوری، بش).
در 24 اردیبهشت 1360، «عملیات شیخ فضل الله نوری» در شمال آبادان شکل گرفت و مسئولیت مهندسی آن به جهاد سازندگی استان فارس واگذار شد. پورمیدانی در این عملیات به عنوان راننده دستگاه لودر شرکت کرد و به همراه دیگر نیروهای جهاد سازندگی استان فارس، خاکریزی به طول 4 کیلومتر و ارتفاع 3 متر در خط مقدم محور عملیاتی احداث نمودند (جهاد…، سند ش: 004/01/4/5/1/6، بش؛ عاشوری، بش).
در 5 مهر 1360 و پس از فرمان امام خمینی(ره) مبنی بر شکست حصر آبادان (صحیفه نور، ج 13، ص 160)، «عملیات ثامن الائمه(ع)» در منطقه عمومی آبادان و شرق رودخانه کارون آغاز شد (شیرعلینیا، ص 162). در این عملیات مسئولیت مهندسی محور ذوالفقاری بر عهدهی جهاد سازندگی استان قرار گرفت و پورمیدانی به عنوان راننده دستگاه لودر، به ساخت مواضع استقرار توپخانه، سنگرهای نفرات و جنگافزارها و احداث جاده و خاکریز پرداخت (جهاد…، سند ش: 14/5/7/8/5/6، بش). حین این عملیات از ناحیه دست مورد اصابت تیر تک تیر انداز ارتش عراق قرار گرفت و مجروح شد (لاله پرور، بش).
او در 8 آذر 1360، به عنوان راننده دستگاه لودر جهاد سازندگی استان فارس (عاشوری، بش)، در «عملیات طریق القدس» که در منطقه عمومی بستان شکل گرفت (شیرعلینیا، ص ۱۷۳)، شرکت کرد. احداث جاده و خاکریز در 23 نقطه از منطقه عملیاتی، ایجاد سکوهای شلیک توپ جنگی و سنگرهای خودرو و مهمات، بخشی از اقدامات تأثیر گذار مهندسی او و دیگر نیروهای جهاد سازندگی استان فارس در عملیات طریق القدس بود (جهاد…، سند ش: 009/02/4/5/1/6، بش).
در ۲ فروردین ۱۳۶۱، «عملیات فتح المبین» آغاز گردید. احمد پورمیدانی در این عملیات به عنوان مسئول مهندسی محور عملیاتی تپه سبز شرکت کرد و به احداث استحکامات دفاعی از جمله خاکریز و سنگر و احداث جاده از آن محور تا منطقه سرتپه پرداخت. احداث این جاده و ساخت خاکریز در انتهای آن، منجر به استقرار نیروهای رزمی، توپهای جنگی 106 و تانکهای ایران بر فرار آن تپه استراتژیک و یکی از عوامل مهم جهت سقوط خطوط دفاعی دشمن در آن منطقه شد. او همچنین در هنگام آزادسازی آن مناطق، به جهت شکستن مقاومت یک سنگر تیربار عراقی، با دستگاه لودر به سمت آنان هجوم برد و تعدادی از نیروهای عراق از جمله چند افسر عراقی را به اسارات درآورد و بدون داشتن اسلحه، آنان را سوار بر بیل لودر کرد و به مقر سازماندهی اسرا تحویل داد (منزوی، ص 63-64، 77). او همچنین در «عملیات بیتالمقدس» (10 اردیبهشت 1361)، به عنوان مسئول مهندسی محور عملیاتی دارخوین به طرف اهواز، به احداث مواضع دفاعی و ساخت یک باند بزرگ فرود بالگرد با قابلیت فرود همزمان چند بالگرد و احداث آشیانه هلیکوپتر به قطر 500 متر همراه با 20 جایگاه پناهگاه آن اقدام نمود (باقری، ص 92، لاله پرور، بش).
پورمیدانی در 24 تیر ۱۳۶۱، با شرکت در «عملیات رمضان»، به عنوان معاون مسئول مهندسی محور عملیاتی زید، به وسیله دستگاههای مهندسی به احداث خاکریز در سمت راست آن محور پرداخت. وی در خلال انجام عملیات مهندسی، در حال اطفاء حریق یک دستگاه لودر که مورد اصابت گلوله تانک قرار گرفته بود، دچار گرفتگی موج انفجار و مجروحیت از ناحیه سر شد؛ با این وجود و بدون توجه به وضعیت جسمانی خود، به ادامه عملیات پرداخت (منزوی، ص 73-74).
در آبان 1361، یک گروه مهندسی از جهاد سازندگی استان فارس به فرماندهی پورمیدانی برای شرکت در «عملیات محرم» (10 آبان 1361) به عنوان پشتیبان تیپ امام سجاد(ع) در منطقه دشت عباس مستقر شد و به احداث خاکریز به موازات جاده پاسگاه شرهانی، ساخت سنگر، ساخت 3 قرارگاه فرماندهی، ایجاد سکوهای شلیک توپ جنگی 106 و تانک، در تیررس مستقیم ارتش عراق پرداخت (جهاد…، سند ش: 33/1/42/5/1/6، بش). او همچنین پس از پاتک عراق و عقبنشینی نیروهای رزمی و جهادگر ایران از منطقه، با سخنرانی در جمع نیروهای جهاد سازندگی استان فارس و برشمردن تاکتیکهای جنگی و رسالت رزمندگان در عمل به وظایف، در افزایش روحیه آنان نقشی مؤثر داشت (منزوی، ص 80- 82).
در زمستان 1361ش، بخشی از نیروهای جهاد سازندگی فارس به شمال غربی خوزستان و جنوب شرقی ایلام عزیمت کردند تا علاوه بر شرکت در 2 عملیات «والفجر مقدماتی» (18 بهمن 1361) و «والفجر1» (28 فروردین 1362)، لشکرهای مستقر را در جبههسازی منطقه، یاری دهند. پورمیدانی در این 2 عملیات به عنوان مسئول یکی از گروههای مهندسی جهاد سازندگی استان فارس در منطقه، به احداث جاده و مواضع دفاعی، ساخت و ترمیم پلها، ایجاد سایت موشکی و غیره پرداخت (جهاد…، سند ش: 07/5/5/5/1/6، بش؛ عاشوری، بش).
در ۲۹ تیر ۱۳۶۲، «عملیات والفجر ۲» در منطقه غرب پیرانشهر استان آذربایجان غربی آغاز گردید (شیرعلینیا، ص ۲۵۸) و مهندسی بخشهایی از آن جبهه به جهاد سازندگی استان فارس سپرده شد. به علت مجروحیت خلیل پرویزی (شهادت: 27 بهمن 1364)، فرمانده مهندسی جنگ جهاد سازندگی استان فارس در روزهای اول عملیات، احمد پورمیدانی به عنوان جانشین وی، مسئولیت مهندسی عملیات والفجر 2 را به عهده گرفت و به همراه نیروهای خود، شبکه راههایی به طول مجموع 45 کیلومتر در ارتفاعات صعبالعبور و پرتگاهی منطقه عملیاتی از جمله قمطره، تمرچین، کلو، یال اسبی و گردمند احداث کردند که مورد تحسین فرمانده لشکر33 المهدی قرار گرفت (سجادی منش، ص 248). آنان همچنین خاکریزی جهت استقرار تانک و توپهای جنگی با سکوهای شلیک تانک ایجاد نمودند ( عاشوری، بش).
در 1363ش، احداث کانال اتصالی آب رودخانه بهمنشیر به اروندرود، به عنوان یکی از پروژههای شاخص جهاد سازندگی در جنگ آغاز شد (ایروانی،ص739). این کانال 5/4 کیلومتری که دارای 24 متر عرض و5/3 متر عمق بود، با همت جهادگران استان فارس و با هدف سهولت ترابری آبی و دسترسی سریع به اروندرود و انتقال نیرو و مهمات با استفاده از ادوات شناور ایجاد شد (گرمنجانی، بش). در اواسط زمستان 1363ش و در خلال عملیات حفر کانال، با زمینگیر شدن یک دستگاه بیل مکانیکی در باتلاق حاشیه اروند رود، احمد پورمیدانی علیرغم اینکه مدیر پروژه بود، پس از 3 روز تلاش شبانه روزی و در تیررس مستقیم آتش دشمن، موفق به نجات دستگاه شد که این امر نشان از اهتمام وی به حفظ بیتالمال داشت (منزوی، ص 91-92).
در 3 اسفند 1362، «عملیات خیبر» در محورهای عملیاتی جنوب غربی ایران تا شمال شرقی عراق انجام شد (شیرعلینیا، ص 281) و مهندسی جنگ جهاد سازندگی استان فارس متشکل از 3 گروه مهندسی از منطقه عملیاتی شلمچه تا طلاییه حضور داشت. پورمیدانی در این عملیات، فرمانده گروه سوم مهندسی جنگ جهاد سازندگی استان فارس بود. او به همراه گروه تحت امر خود، اقدام به احداث خاکریز هلالی شکل در محور طلائیه کرد که جان پناهی برای رزمندگانی که موفق به شکستن خط نشده بودند، فراهم کند (مشهدی زاده، ص 19). در 21 اسفند همان سال، با گره خوردن عملیات خیبر در جزایر مجنون (شمال شهر بصره عراق)، عملیاتی فرعی در محور کوشک، با هدف احداث خاکریز بین خط اول ایران و عراق جهت منحرف کردن دشمن از مواضع اصلی نیروهای ایران و در نتیجه کاهش آتش سنگین در آن مناطق، شکل گرفت. مسئولیت اجرای این عملیات مهندسی به جهاد سازندگی استان فارس سپرده شد. پورمیدانی به عنوان مسئولی یکی از تیمهای مهندسی و به همراه دیگر نیروها، در طول 4 شب عملیات مهندسی کوشک که در تیررس کامل ارتش عراق انجام گرفت، بیش از 8 کیلومتر خاکریز دوجداره احداث و به خاکریز محور طلائیه متصل نمودند (جهاد…، سند ش: 004/2/6/5/1/6؛ عاشوری، بش). از دیگر اقدامات او و جهادگران استان فارس در ادامه عملیات خیبر میتوان به احداث جاده های ارتباطی در جزایر مجنون به ویژه جاده محور القرنین، احداث پد و سنگرهای توپ اورلیکن، نصب پل خیبری نفررو در گذرگاه های جزیره و احداث سایت موشکی در جزیره مجنون شمالی اشاره کرد (جهاد…، سند ش: 005/2/6/5/1/6، بش).
جهاد سازندگی استان فارس از بهار 1363، به فعالیتهای مهندسی و جبهه سازی در ناحیه جنوبی جزیره مینو و شرق خرمشهر برای اجرای عملیات انجام نشده ظفر اقدام نمود. پورمیدانی نیز در این سلسه اقدامات به عنوان طراح و مسئول آن محور عملیاتی به ایفای نقش پرداخت. . یکی از طرحهای کاربردی وی در طول این عملیلات مهندسی، استفاده از تختههای تراورس جهت انتقال ماشینآلات مهندسی در ساحل رودخانه بود که با کنار هم قرار دادن این قطعات در ساحل باتلاقی و در زمان جذر آب، از زمین گیر شدن دستگاهها جلوگیری به عمل آمد. همچنین به علت آتش سنگین ارتش عراق در آن منطقه و توقف کار نیروها، طرح فریب دشمن مبنی بر ضبط صدای ماشین آلات مهندسی و پخش آن توسط بلندگوهایی در قسمت شمالی جزیره مینو، توسط پورمیدانی ارائه و آغاز شد. با اجرای این طرح و انحراف آتش تهیه دشمن به محور شمالی، جهادگران استان فارس با سرعت و بدون ایجاد مزاحمت ارتش عراق، به ادامه احداث جاده در بخش جنوبی جزیره پرداختند (منزوی، ص 65-66، 93-96، 127-125).
وی در آذر 1363، با تخصیص سهمیه سفر حج از قرارگاه مهندسی کربلا به ستاد پشتیبانی مهندسی جنگ جهاد سازندگی استان فارس، توسط فرمانده مهندسی جنگ آن ستاد (خلیل پرویزی)، نام نویسی شد و پس از تشرف به سفر حج، داوطلبانه به عنوان خدمه مشغول خدمت به زائران کاروان اعزامی خود گشت (همو، ص 129-134).
با شروع «عملیات بدر» در 20 اسفند 1363 در منطقه هورالعظیم، احمد پورمیدانی به عنوان جانشین فرمانده مهندسی جنگ جهاد سازندگی استان فارس، به کار اعزام نیروهای مهندسی به ساحل دشمن و هماهنگی لحظهای عملیات با قرارگاه کربلا، مأموریت یافت. اما با اصرار فراوان به فرماندهاش خلیل پرویزی، اجازه شرکت در خط مقدم عملیات را کسب نمود و به جهت انجام عملیات شناسایی، به ساحل هورالعظیم و حاشیهی دجله رفت. پس از لو رفتن منطقه عملیات و اجرای پاتک شدید دشمن، به غیر از نیروهای آر پی جی زن، دستور عقب نشینی دیگر رزمندگان صادر شد. به علت آشنایی وی با آن اسلحه و کمبود نیرو در منطقه، داوطلبانه و به عنوان نیروی آر پی چی زن، به مقاومت در آن محور پرداخت و به شهادت رسید. علی رغم تلاشهای فراوان همرزمان وی در جهت یافتن او، پیکر این شهید در آن منطقه مفقود ماند (همو، ص 147-154).
از خصوصیات بارز اخلاقی وی میتوان به: احترام به افراد، ادب، تواضع، تقوا، اخلاص در عمل، ساده زیستی، روحیه بخشی، گشاده رویی، وظیفه شناسی، شجاعت و فداکاری اشاره کرد. او با اینکه به عنوان صافکار ماشین به جهاد سازندگی استان فارس در آبادان پیوست، اما به دلیل پشتکار و استعدادی که در زمینههای فنی و مهندسی داشت، در کمترین زمان ممکن کار با دستگاههای مختلف مهندسی از جمله لودر، بولدوزر، بیل مکانیکی و غیره را آموخت و متقاضی رفتن به خط مقدم جبهه شد. وی با شجاعت و درایتی که از خود نشان داد، به عنوان یکی از نیروهای اصلی و کارآمد در قالب راننده دستگاههای مهندسی، طراح و مسئول محورهای عملیاتی و فرمانده گروهها و مقرهای مهندسی، در انجام فعالیتهایی چون احداث راه و مواضع رزمی و دفاعی تا جایی مهارت یافت که تمام فرماندهان نظامی با شنیدن نظرات کاربردی و مشاهده نتیجه اقدامات مهندسی او، به تحسین وی پرداختند. او با برنامه ریزی و مدیریت دقیق خود، سختترین و خطرناکترین مأموریت ها را میپذیرفت و به بهترین نحو به انجام میرساند و در اوقات فراغت از مسئولیت، به نیروهای مشتاق، کار با ماشین آلات مهندسی و چگونگی تعمیرات آن دستگاهها را آموزش داد. او همچنین به علت تسلط بر زبان عربی، در بسیاری از موارد حساس شناسایی مناطق عملیاتی و مواضع دشمن شرکت کرد (عاشوری، بش؛ منزوی، ص 98-99؛ میرشفیعیان، بش).
در قسمتی از وصیت نامه او آمده است: «این جانب با آگاهی کامل و با نیت رسیدن به الله راه خود را انتخاب کردم. راهی که از دنیایی پر از ظلم و رفاه طلبی وداع میکند. انتظار کشیدم و دیدم یک به یک برادرانم در شهادت سبقت میگیرند. خدایا، چگونه لیاقت شهادت فی سبیل الله را پیدا کنم؟ خدایا، حال مارا با این سعادت نصیب گردان. خدایا، شهادت در راه تو برایم لذت بخش است اما لذیذتر آن است که در راه تو پاره پاره گردم تا در روز قیامت مقابل این شهیدان خجالت زده نباشم. از برادرانم میخواهم که آزاد مرد بوده و امام خمینی(ره) را تنها نگذراند؛ نه از ایشان جلوتر رفته و نه عقبتر بمانند و در جبهههای حق علیه باطل در هر کجا که باشد، مجاهد فی سبیل الله بوده و جان خود را در راه الله نثار کنند. در ادامه آمده است: پدرجان، از این که برای تو فرزند خوبی نبودم مرا ببخش. تو یک پدر به تمام معنا برای من بودی و رنجها و زحمات بسیاری کشیدی تا من به اینجا برسم. تو با دادن لقمه حلال مرا به گونه ای بار آوردی که عاشق مهدی(عج) باشم. چون تو همسایه سالار شهیدان(ع) بودی، مرا این چنین دیوانهی حسین(ع) کردی. افتخار من این است که فرزند پاک شما هستم و در دامن مادر صبورم بزرگ شدم. از اثرات داشتن والدینی چون شما، خود را پیرو راه و رسم شهیدان میبینم. خدایا، خدایا، تا انقلاب مهدی(عج) خمینی را نگهدار.» (منزوی، ص 155-157).
در اوایل پاییز 1376ش، سنگ یادبود شهید احمد پورمیدانی نیز در کنار مزار برادرش احسان پورمیدانی، در گلزار شهدای علیابنجعفر شهر قم قرار گرفت (همو، ص 154).
پس از شهادت احمد پورمیدانی، برادران او، بدرالدین، فاضل و محمدامین پورمیدانی، چندین ماه و به صورت نیروی داوطلب بسیجی در مناطق جنگی غرب کشور از جمله سرپل ذهاب، نفت شهر و گیلان غرب حضور یافتند و برادر کوچکتر ایشان، احسان پورمیدانی، از 1364ش، از سوی لشگر علیابنابیطالب(ع) به جبهههای جنگ اعزام و خدمت سربازی خود را در گردان حضرت معصومه(س) به عنوان نیروی امدادگر آغاز کرد. وی در عملیات کربلای 8 (18 فروردین 1366) مفقود الاثر شد و نهایتا پیکر این شهید در مهر 1376 شناسایی و به شهر قم منتقل شد (معینی، بش).
در 1398ش، کتاب زندگینامه و خاطرات شهید احمد پورمیدانی، با عنوان «مرد میدان» به کوشش همرزمش، مهدی منزوی، به چاپ رسید. همچنین فیلمی کوتاه و مستند از زندگی این شهید، با نویسندگی علی لدنی، کارگردانی احمد کاوری و مشارکت انجمن سینمایی دفاع مقدس ساخته شد.
مآخذ: ایروانی،محمدجواد، جهادسازندگی و نهادگرایی، اداره کل روابط عمومی وزارت جهاد سازندگی، تهران،1377؛باقری، سیده الهام، خرمشهر جاودانه (فعالیت های مهندسی – رزمی جنگ جهاد، بازسازی و نوسازی، خاطرات ایثارگران و شهدای جهادگر در عملیات بیت المقدس)، تهران: به آفرین، 1384ش؛ پورمیدانی، عباس (برادر شهید احمد پورمیدانی)، سیده زهرا میرشفیعیان، 1399ش؛ جهاد سازندگی استان فارس، (مهندسی جنگ جهاد سازندگی استان فارس)، اسناد ش: 004/01/4/5/1/6، 33/1/42/5/1/6، 004/2/6/5/1/6، 005/2/6/5/1/6، 009/02/4/5/1/6، 07/5/5/5/1/6، 14/5/7/8/5/6، موجود در دفتر اسناد دفاع مقدس جهاد کشاورزی استان فارس؛ حسینی، محمدرضا و علی مشایخی، رسم جهاد (تجربه کار جمعی در جهاد سازندگی به روایت حسینعلی عظیمی)، تهران: مجله راه، 1396ش؛ رهیافتگان (یادنامه سرداران شهید پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد)، دفتر چهارم، دفتر امور ایثارگران وزارت جهاد کشاورزی، تهران: قلمرو فرهنگ، 1388ش؛ سجادیمنش، سید حمید، هدایت سوم (خاطرات سردار محمدجعفر اسدی)، تهران: سوره مهر، 1393ش؛ شیرعلینیا، جعفر، دایره المعارف مصور تاریخ جنگ، (جنگ ایران و عراق)، تهران: سایان، 1392ش؛ صحیفه نور (مجموعه پیام ها و سخنرانی های امام خمینی(ره) )، ج 13، تهران: موسسه نشر آثار امام خمینی(ره)، 1389ش؛ عاشوری، سید مهدی (عضو پ.م.ج.ج استان فارس)، سیده زهرا میرشفیعیان، دی 1399؛ کاوشی، حسین، جهاد سازندگی و جنگ: در جبههها چه خبر بود ؟، (نقش جهاد سازندگی در جنگ تحمیلی)، تهران: انتشارات دفاع، 1385ش؛ لالهپرور، محسن (عضو پ.م.ج.ج استان فارس)، جمال جعفری، شهریور 1380؛ مشهدی زاده، محمد علی، (مهندسی رزمی جهاد سازندگی استان فارس در جنگ)، بازبینی نهایی بهار 1384، موجود در دفتر اسناد دفاع مقدس جهاد کشاورزی استان فارس؛ گرمنجانی، فرهاد (فرمانده گردان مهندسی رزمی جهاد فارس)، علی محمد اصغری، تیر1397، موجود در مرکز حفظ آثار دفاع مقدس سازمان جهادکشاورزی فارس؛ معلمی.عباس، (نقش مهندسي رزمي جهاد سازندگی استان فارس در جنگ)، بازبيني نهايي دی 1384، سند ش 22/2/9/5/1/6 ، موجود در همان جا؛ معینی، فاطمه (خواهر زاده شهید احمد پورمیدانی)، سیده زهرا میرشفیعیان، 1399ش؛ منزوی، مهدی، مرد میدان (زندگی و خاطرات سردار شهید احمد پور میدانی)، شیراز: فرهنگستان ادب، 1398ش؛ میرشفیعیان، سید جواد (از اعضای قرارگاه مهندسی کربلا)، سیده زهرا میرشفیعیان، 1399ش.
/سیده زهرا میرشفیعیان/