تیپ مهندسی رزمی امام صادق ع
لازمه نگهداشتن دشمن در خارج از آبادان وجود یک خط دفاعی مستحکم و ابزار ایجاد این خاکریز هم وجود دستگاههای راهسازی مانند لودر و بولدوزر بود. به ذهن نیروهای جهاد رسید که در شهر، پالایشگاه و شرکتها بگردند و این نوع دستگاهها را با مجوزی که از مسئولین امر میگرفتند، به مقر جهاد منتقل کنند. نتیجه این جستجو پیدا کردن پنج دستگاه لودر و بولدوزر بود که همه هم نیاز به تعمیر داشت. در عملیات کوی ذوالفقاری(9آبان1359) هم دو دستگاه کانالکن به غنیمت گرفته شد. اینها سرمایه اولیه جهاد فارس را برای تشکیل واحد مهندسی رزمی بود. در نیمه دوم آبان1359، با جدیت، تلاش و نبوغ شهید محمدجواد کریمی اولین واحد مهندسی رزمی جنگ جهاد سازندگی در آبادان شکل گرفت و کار خود را در ایجاد استحکامات برای رزمندگان اسلام در شرق و شمال آبادان شروع کرد.
با شکلگیری مهندسی رزمی قدرت مانور جهاد فارس در منطقه بالا گرفت و به عنوان رکن مهمی از مدافعان آبادان شناخته شد. فعالیتهای مهم مهندسی رزمی جهاد فارس در منطقه آبادان عبارت بود از:
1- تشکیل دفتر پشتیبانی جبهه جنگ جهاد فارس در ماهشهر: محسن دباغمنش در این زمینه میگوید: «به محض اینکه بین بچهها تقسیم وظایف شد، آقای جزایری من را مأمور کرد تا نسبت به ایجاد دفتری در ماهشهر اقدام کنیم. استدلال ایشان هم این بود که در این وضعیت محاصره ما احتیاج به امکانات داریم و ماهشهر تنها نقطهای است که ما میتوانیم امکاناتی که از استان و سایر نقاط به آنجا میرسد را با لنج و دیگر شناورها به بهمنشیر و آبادان منتقل کنیم. با هماهنگی مسئولین محلی در مدرسه پروین اعتصامی در منطقه ماهشهرِ کهنه مستقر شدیم و دفترمان تحت عنوان “پشتیبانی جبهه جنگ جهادسازندگی” نامگذاری شد. تا زمان عملیات ثامنالائمه(ع) مسئولیت این ستاد، تأمین نیازهای پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد فارس در آبادان بود.» با شکست حصر آبادان فلسفه وجودی این دفتر از بین رفت و جمع شد. در کنار پشتیبانی از ستاد آبادان یکی دیگر از اقدامات جهاد، احداث باند فرودگاه ماهشهر بود که با تلاش جهادگران به بهره برداری رسید. در احداث این باند نیز جهاد فارس با بهرهگیری از ماشینآلاتی که در نوبت بارگیری به مقصد آبادان بود، دیگر جهادهای مستقر در ماهشهر را کمک میداد.
2- توزیع کمکهای مردمی بین جنگزدگان و رزمندگان مدافع آبادان: سردار محمدنبی رودکی فرمانده لشکر19 فجر سپاه پاسداران در دفاع مقدس میگوید: «پشتیبانی جهاد فارس در آبادان مملو از امکانات بود. هر وقت به این ستاد مراجعه میکردیم، محال بود دست خالی برگردیم؛ حتی اگر آن زمان درخواست ما در انبار نبود، بعد از چند روز از طریقی تهیه میکردند که باعث حیرت و تعجب ما میشد. امیر سرتیپ کهتری هم در آمادگی جهاد فارس در تأمین مایحتاج رزمندگان اسلام میگوید: جهاد فارس چون به وظیفه خطیر خود آشنائی داشت در کلیه موارد این گونه عمل میکرد. امکانات خود را به یک نحو برای کل نیروها تقسیم میکرد.
3- راهاندازی آشپزخانه در هتل آبادان: اولین کاری که بچههای جهاد فارس در آبادان انجام دادند راهاندازی یک آشپزخانه بود. در شرایط سخت محاصره آبادان و عدم دسترسی به امکانات، این کار بسیار بزرگی بود که در آن زمان جهاد فارس انجام داد. کار آشپزخانه به جایی رسید که غذای 6000 نفر از نیروهای مدافع آبادان، در سه نوبت صبح، ظهر و شب تأمین میشد.
4- تعمیرگاه مجهز ماشینآلات: جهاد فارس تعمیرگاهی راه انداخت و به خودروهای نیروهای مختلف مستقر در آبادان سرویس میداد و به تعمیر آنها میپرداخت. مکانیکهای عالی از فارس آورده بودند. لودر، بولدوزر و گریدر تعمیر میکردند. حتی تانکهای ارتش را نیز تعمیر میکردند. این سنت جهاد تا پایان جنگ هم ادامه داشت و جهادگران فارس 120 تعمیرگاه ثابت و سیار در مناطق جنگی جنوب و غرب کشور راهاندازی کردند.
5- حفر خندق، تپهسازی و سنگربندی در ورودیهای شهر و محلهایی که احتمال ورود دشمن به آبادان میرفت. این موانع باعث کندی حرکت دشمن به داخل آبادان خصوصاً در دو وردی ایستگاههای 7 و 12 بود.
6- نصب پل شناور بر روی رودخانه بهمنشیر برای انتقال جبهه به خارج از شهر آبادان: تحقق این مهم مستلزم حل مشکل گذر از رودخانه بهمنشیر بود. جمعآوری قایقهای رها شده و دولتی و راهاندازی قایقرانی در رودخانه بهمنشیر و همزمان ساخت و نصب اولین پل بشکهای نفررو و بدنبال آن نصب پل شناور دوبهای بر روی این رودخانه دسترسی رزمندگان به شمال بهمنشیر را تسهیل کرد.
7- احداث خاکریز: با نصب پل بر روی رودخانه بهمنشیر احداث جادهها و خاکریزهای شمال بهمنشیر شروع شد. اولین خاکریزی که در زمان محاصره آبادان اطراف شهر احداث شد در محور ایستگاه 7 بطول 2 کیلومتر در یک نقطه باتلاقی توسط برادران جهاد فارس احداث شد. از آنجا که منطقه باتلاقی بود، مجبور بودند با کمپرسی از فاصله 450 متری عراقیها، شن و خاک بار زده و بیاورند در این باتلاقها تخلیه کنند. عبدالرحمن جزایری در این باره میگوید: «جهاد باید دورتادور شهر و مناطق بیرونی که احتمال نفوذ دشمن در آنجا میرفت خاکریز میزد و سنگر و مواضع مورد نیاز معمول آن روزها در پشت خاکریزها ایجاد میکرد، تا مدافعان شهر بتوانند بهتر از شهر دفاع کنند. لذا دور آبادان به طول 170 کیلومتر خاکریز احداث شد.
8- ساخت جادههای عملیاتی در شرق و شمال آبادان: ارتباط زمینی خورگوبان به ساحل چوئبده و از آنجا به جاده خسروآباد، اولین جادههایی بود که ساخته شد تا ارتباط آبی ماهشهر به آبادان از طریق خلیج فارس با استفاده از این مسیرهای خشکی برقرار شود(دانش جعفری، ص4) احداث جادههای تدارکاتی و عملیاتی شمال بهمنشیر نیز از جمله راههایی بود که در روزهای اول استقرار جهاد فارس در منطقه عملیاتی آبادان ساخته شد.
9- کمک به مهار آتش پالایشگاه و تخلیه روغنهای موجود در مخازن و جابجایی قطعات پالایشگاه آبادان و سایر پالایشگاههای کشور که در آبادان نگهداری میشد.
10- برقراری ارتباط دریایی آبادان با بندر ماهشهر از طریق احداث اسکله بزرگ بتنی در چوئبده: با احداث این اسکله که به اسکله جهاد معروف شد، شناورهایی که از ماهشهر به قصد آبادان حرکت میکردند در این محل پهلو میگرفتند. نیروها و تجهیزات مورد نیاز جبهه که در اسکله چوئبده تخلیه میشد از طریق جاده جدیدالاحداث به آبادان منتقل میشد. جاده چوئبده به خسروآباد نیز به تازگی مرمت و تعریض شده بود تا پاسخگوی حجم ترددها باشد.
11– برقراری خط هوایی آبادان به ماهشهر: داود دانش جعفری مجری ساخت فرودگاه بالگرد میگوید: «محل احداث فرودگاه هلیکوپتر، نقطهای از روستای چوئبده در حاشیه رودخانه بهمنشیر تعیین گردید. از آنجا که احتمال آبگرفتگی فرودگاه به هنگام بالا آمدن رودخانه وجود داشت، تصمیم گرفتیم که باند فرودگاه به صورت فلزی ساخته شود. وسعت فرودگاه به حدی بود که همزمان چند هلیکوپتر در باند فرودگاه به کار حمل و نقل امکانات و نیروها مشغول بودند. باند دیگری هم در نقطه نزدیک به چوئبده ساخته شد تا در مواقع اضطرار به عنوان جایگزین از آن استفاده شود.
12- برقراری ارتباط زمینی آبادان با ماهشهر از طریق احداث “جاده راهبردی وحدت” در باتلاقهای شمال آبادان با مشارکت جهادهای حاضر در منطقه: مقام معظم رهبری در اهمیت این جاده میفرمایند: «من احداث چند راه از نیروهای جهاد سازندگی سراغ دارم که از اهمیت شایانی برخوردار است و یکی از آنها راه آبادان است. یعنی در زمانی که آبادان تقریباً در محاصره کامل محسوب میشد و حتی جاده ماهشهر – آبادان نیز بسته بود؛ آنجا یک راه توسط جهاد سازندگی احداث شد که خیلی اهمیت داشت.» احداث این جاده در زمینهای باتلاقی و شورهزار یکی از عملیاتهای مهندسی مهم و تعیینکننده بود که در عملیات شکستن حصر آبادان مورد استفاده رزمندگان اسلام قرار گرفت.
13- کمک به اتصال برق آبادان به شبکه سراسری: جهادگران فارس با اتمام عملیات اجرایی جاده وحدت، 14 کیلومتر کانال بوسیله کانالکنهای به غنیمت گرفته شده از دشمن را در کنار جاده حفر کردند و کارکنان آب و برق آبادان با انتقال کابلهای برق در زیر زمین پس از 8 ماه مجدداً آبادان را به شبکه برق سراسری وصل کردند.
14- ایجاد مواضع آتشباری و قرارگاههای تجمعی و عملیاتی. ساخت سکوهای شلیک توپ106، تانک، انواع خمپارهانداز در خطوط مقدم و ساخت قرارگاههای فرماندهی وتجمع یگانهای رزم، پشتیبانی و توپخانه.
15- ساخت سنگرهای پیشساخته. گرچه فرایند سنگرسازی در جبههها با گذشت زمان رو به پیشرفت گذاشت ولی جهاد فارس به محض شکلگیری در آبادان با مشارکت ستاد مهندسی و ساختمان پالایشگاه آبادان مبادرت به ساخت سنگرهای پیشساخته بتنی هلالیشکل کرد. این نوع سنگر با جرثقیل به محلهای مورد نیاز حمل، نصب و با خاک پوشش داده میشد.
16- آبرسانی به جبهه: فرماندار وقت آبادان میگوید: «به علت بمباران شهر،تا مدت ها از نعمت آب لولهکشی محروم بودیم. نیروهای رزمی در مناطق جزیره آبادان مستقر بودند. جهاد فارس در آبرسانی پیشقدم شد و این کار را انجام داد».سنت آبرسانی به خطوط مقدم و مراکز تجمع رزمندگان تا پایان جنگ توسط جهاد ادامه داشت به همین لحاظ جهادگران به سقای جبهه معروف شدند و به تانکرهای آبرسانی جهاد سقای کربلای ایران و مشک آهنین می گفتند.
ساخت، مرمت، نگهداری، قیرپاشی و شنریزی جادهها و خاکریزهای مورد نیاز در سطح جبهه آبادان، اروندکنار و جزیره مینو، استقرار درمانگاه در چوئبده، برپایی کلاس درس برای دانش آموزان جنگزده روستاهای آبادان، تعمیر جنگافزارهای نظامی، تأمین نیروی انسانی و ماشینآلات مورد نیاز یگانها، توزیع سوخت و ارزاق رزمندگان و جنگزدگان، کمک به اطفاء حریق منازل و اماکن عمومی، کمک به جابجایی واحدهای رزمی و دوائر دولتی، تأمین ابزارآلات و مصالح ساختمانی برای ساخت سنگر و ابنیه، کمک به ایجاد موانع در ساحل ارودندرود، بارگیری شناورهای گارد ساحلی ژاندارمری در اروندرود و انتقال به پشت جبهه، حمل محصول خرمای نخلدران به خارج از منطقه، حمل مهمات واحدهای رزمی و پشتیبانی آتش و… از دیگر اقدامات جهاد فارس در سال اول جنگ در آبادان محاصره شده بود.
بیش از هزار نفر از جهادگران فارس در جزیره آبادان مجروح شدند و از میان 49 شهید گرانقدر این مجموعه در آبادان میتوان به محمدجواد کریمی و سیدمحمدصادق دشتی معاونین عملیات مهندسی و ستاد تیپ، محمدحسین نجابت و ابراهیم زارعی فرماندهان گردان و علی اصغر مرادی، مهدی خلیفه، محمدتقی سرپوش و محمدعلی عزیزیپناه از فرماندهان گروهان مهندسی رزمی اشاره کرد.
علاوه بر منطقه آبادان، تیپ مهندسی رزمی امام صادق علیه السلام جهاد سازندگی فارس در 19 عملیات مهم در جنوب و غرب کشور شرکت کرد. علاو بر آن، واحدهایی از این تیپ در طول 8 سال دفاع مقدس به دفعات در مناطق عملیاتی خارج از آبادان حضور مییافتند و بین چند روز تا شش ماه در آن مناطق مشغول ایجاد استحکامات میشدند. در نبردهای رزمی تأمین زیرساختهای لازم در قبل، حین و پس از عملیات از جمله: احداث جاده، پل، خاکریز و دژ، انواع سنگر، سکو و مواضع شلیک، بُنههای تدارکاتی و مهمات، ساخت مقرهای فرماندهی و اورژانس صحرایی، پد بالگرد، سایت موشکی و راداری، گشایش معبر، ایجاد کانال نفر و انتقال آب، تپه و دکلهای دیدبانی، نصب حمام و سرویس بهداشتی و تانکرهای آب و سوخت ثابت و سیار، تأمین مایحتاج ایستگاههای صلواتی و تأمین نیازهای رزمندگان از جمله وظایف مهندسی رزمی جهاد سازندگی در عملیاتها بود.
جهاد فارس چه در قبل از عملیات و چه بعد از آن، همیشه مشغول احداث استحکامات از قبیل سنگرها، خاکریزها، پلها، دکلها و حتی بیمارستان بود. اصلاً در این میان خستگی مطرح نبود. شاید به تعبیری بشود گفت که در طول هشت سال دفاع مقدس، جهاد سازندگی مستمر و دائمی درگیر جنگ بود. ممکن بود در قبل و یا بعد از عملیات فشار کاری برادران رزمی کم شود، ولی هیچ وقتی نمیشد که برادران جهاد بیکار باشند و همیشه بطور مستمر و با شدت زیاد به کار و فعالیت مشغول بودند.